Kolekcja

Kolekcja naukowa stanowi podstawowy zasób badawczy Zielnika Uniwersytetu Warszawskiego obejmujący (w podziale na grupy organizmów):

Rośliny naczyniowe

Około 500 000 okazów. Prawie połowa zbiorów roślin naczyniowych pochodzi z XIX w. Najstarsze arkusze datowane są na lata 20. XIX wieku i są to przede wszystkim okazy zebrane przez założyciela warszawskiego herbarium – Michała Szuberta. Dużą grupę materiałów zielnikowych pozostawił Edward Strasburger, który pozyskał okazy w większości w 1863 r. z Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego tworząc dokumentację bogactwa gatunkowego ogrodu i szklarni z tamtych czasów. W zbiorach Zielnika znajduje się wiele arkuszy Flora Polonica Exsiccata, wydawnictwa założonego w 1893 r. przez Antoniego Rehmana i Eustachego Wołoszczaka, którego celem było poznanie całości flory Polski.

Około 1800 fascykuł pozostaje do rozpakowania i włączenia do kolekcji podstawowej.

Kolekcja roślin naczyniowych jest zorganizowana w trzy zbiory: Herbarium Generale (ok. 300 000 okazów), Flora Polonica (ok. 100 000 okazów; zbiór w pełni zdigitalizowany i udostępniony w GBIF) oraz zbiory nieopracowane (materiały oczekujące na pełne uporządkowanie i włączenie do zbiorów głównych). Herbarium Generale i Flora Polonica uporządkowane są według systemu Englera i Prantla, trwają prace nad połączeniem obu zbiorów i uporządkowaniu ich według systemu APG.

Odrębne kolekcje (tzn. zbiory, wobec których nie jest planowane wcielenie do kolekcji podstawowej): kolekcja ponad 5.2 tysięcy arkuszy turzyc (Carex) Wilhelma Lackowtiza, zdigitalizowana.

Zbiory nieopracowane obejmują okazy zebrane przez: Michała Szuberta – głównie z Ogrodu Botanicznego UW; Władysława Matuszkiewicza – z okolic Lwowa, Sudetów i Puszczy Białowieskiej; Ferdynanda Karo – z Polski i Syberii (Zielnik Uniwersytetu Warszawskiego posiada największy na świecie zbiór roślin zebranych przez Ferdynanda Karo; kolekcja składa się z ponad 1500 gatunków zbieranych w latach 1866–1913 w Polsce oraz na Syberii i Dalekim Wschodzie, w tym kilkanaście typów i syntypów); Tadeusza Wiśniewskiego – ze Skandynawii, Kaukazu i Bałkanów; Romana Kobendzę – głównie z Puszczy Kampinoskiej; Hannę Czeczott – rodzaj Quercus z Europy i Wysp Kanaryjskich; Stefana Krupko – Cypr, Jerozolima; Bolesława Hryniewieckiego – z Europy; Zygmunta Pietkiewicza – Ukraina (okolice Kijowa), Kaukaz, Karpaty; Franciszka Błońskiego – z Ukrainy Wschodniej; Bernharda Kruse – z Europy; Wacława Gajewskiego – rodzaj Geum do badań genetycznych; Ernsta Holzfussa – z Pomorza Zachodniego.

Mszaki

Zielnik podstawowy mszaków liczy około 18,5 tys. okazów. Całość podzielona jest na: mchy (około 9,8 tys. okazów, bez torfowców), torfowce (około 1,5 tys. okazów) oraz wątrobowce (około 5,5 tys. okazów). Mszaki w większości umieszczone są w kopertkach, rzadziej naklejone na arkusze, a najmniejsze utrwalone są w postaci preparatów mikroskopowych. Prócz zielnika podstawowego zachowało się kilkanaście odrębnych kolekcji oraz obszerny zbiór materiałów jeszcze nieopracowanych.

Preparaty mikroskopowe mszaków

Mszaki z XIX i początku XX wieku zgromadzono w znacznej mierze dzięki staraniom Tadeusza Wiśniewskiego, który prowadził intensywną wymianę zielnikową z innymi zbieraczami. Wśród pozyskanych wówczas materiałów znajdują się m.in. okazy Hiacynta Łobarzewskiego zbierane w latach 40. XIX wieku w Tatrach i Karpatach Wschodnich oraz bogaty zbiór własny Wiśniewskiego, gromadzony m.in. do Bryotheca Polonica, kontynuowanej po Antonim Żmudzie. Z tego samego okresu zachowały się również materiały Karoliny Lubliner (w szczególności torfowce).

Utrwalona na archiwalnych szklanych kliszach wyprawa T. Wiśniewskiego w góry Ruwenzori

Zbiór mszaków istotnie rozrósł się po II wojnie światowej wraz z rozwojem briologii w Zakładzie Systematyki i Geografii Roślin UW. Większość krajowych gatunków pochodzi z Suwalszczyzny i centralnej Polski, gdzie badania prowadziły przede wszystkim Irena Rejment-Grochowska, Dygna Sobotka i Jadwiga Mickiewicz. Materiały pozyskiwano także w drodze wymiany z innymi zielnikami (m.in. z Belgii, Danii, Finlandii, Islandii, Kanady i Ukrainy).

Odrębne kolekcje obejmują zestawy wydawnictw zielnikowych i kolekcji tematycznych, w tym: Bryotheca Europaea Ludwiga Rabenhorsta (1858–1876; 27 fascykułów obejmujących 1350 gatunków, z niewielkimi brakami, oraz 22 fascykuły dubletowe), Hepaticae Europaeae Rabenhorsta i Gottsche’go (1855–1879; 660 arkuszy w 32 zeszytach), zielnik tatrzańskich mchów i wątrobowców Tytusa Chałubińskiego (ok. 800 okazów, z brakami), tomy Collectio Muscorum i Collectio Hepatici Józefa Krupy, Bryotheca Polonica (4 fascykuły Antoniego Żmudy i piąty opracowany przez Tadeusza Wiśniewskiego), Musci Polonici Franciszka Błońskiego (zebrane podczas wycieczek w okolice Warszawy i do Puszczy Białowieskiej w latach 1887–1888), Sammlungen deutcher Laubmoose, Lebermoose und Flechten D. Dietricha z Jeny (2 teczki), Cryptogamen-Herbarium (wydane w Bielefield przez H. Wagnera w latach 1854–1856) oraz zbiór 443 arkuszy z mszakami z Niemiec i pogranicza polsko-niemieckiego H. Mainitza z lat 1930–1942, uzupełniony rysunkami.

Zbiory nieopracowane obejmują okazy zebrane m.in. przez: Tadeusza Wiśniewskiego – z Afryki, Kaukazu, Bułgarii, Spitsbergenu, Wołynia, Podola i Karpat Wschodnich oraz mchy zbierane do Bryotheca Polonica (głównie z Tatr); Irenę Rejment-Grochowską – głównie z Beskidu Śląskiego; Jadwigę Mickiewicz – z różnych miejsc w Polsce; Karolinę Lubliner – z różnych miejsc w Polsce; Romana Kobendzę – głównie z Puszczy Kampinoskiej; Antoniego Rehmana – z Polesia Wołyńskiego; Z. Bielecką – z Suwalszczyzny; Ludmiłę Goetzen (później Hausbrandt) – z powiatu Sokołów i z Ukrainy; Antoniego Żmudę – z okolic Krakowa i Pienin; Władysława Matuszkiewicza – z Puszczy Białowieskiej; Hiacynta Łobarzewskiego – z Karpat; Tytusa Chałubińskiego – z Tatr; Franciszka Błońskiego – z Gór Świętokrzyskich i okolic. Prócz zbiorów wymienionych osób w archiwum znajdują się pojedyncze paczki wielu innych zbieraczy; w przypadku niektórych nie udało się ustalić autora zbioru.

Grzyby i porosty

Grzyby to grupa bogato reprezentowana w Zielniku UW – ich liczbę szacuje się na około 35 tys. okazów. Dawniej badaczy najbardziej interesowały grzyby wielkoowocnikowe oraz pasożyty roślin ważnych gospodarczo i tego typu grzybów jest najwięcej w herbarium.

Pierwszą mykologiczną kolekcję Zielnika stanowił XIX-wieczny zbiór Franciszka Błońskiego z okolic Warszawy. Badacz ten prowadził ożywioną wymianę materiałów, co stopniowo powiększało warszawskie zasoby. Okazy krajowych grzybów pasożytniczych przybywały również za sprawą wydawnictw zielnikowych, szczególnie zeszytów Mycotheca polonica, które zestawiał Marian Raciborski, a później Bolesław Namysłowski (z okazów zbieranych własnoręcznie oraz przez innych badaczy: Leona Nowakowskiego, Kazimierza Roupperta, Tadeusza Wilczyńskiego i Antoniego Wróblewskiego). Okazy z podobnych wydawnictw, niepełnych lub szczątkowych, zostały włączone do zbioru podstawowego.

Aż do wybuchu II wojny światowej mykologiczna część Zielnika była niewielka. Najwięcej okazów przybyło w latach 1950–1980 wraz z rozwojem pracowni mykologicznej w Zakładzie Systematyki i Geografii Roślin kierowanej przez prof. Alinę Skirgiełło oraz dzięki współpracy z placówkami naukowymi w Polsce. Pod koniec lat 60. XX wieku Państwowy Instytut Gospodarstwa Wiejskiego w Bydgoszczy przekazał Zielnikowi kolekcję grzybów fitopatogenicznych Andrzeja Michalskiego (zachowaną jako odrębna kolekcja), a w 1982 roku Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w Toruniu – zbiór sporządzony przez Wandę i Jana Zabłockich (ponad 700 okazów, włączonych do zbioru podstawowego). Intensywne prace Aliny Skirgiełło, Alicji Borowskiej i Wandy Rudnickiej-Jezierskiej nad tomami wydawnictwa Flora Polska – Grzyby (Fungi) zaowocowały kolejnymi kolekcjami oraz wymianą z Finlandią, Danią, Czechosłowacją, Belgią, Kanadą i Szwecją.

W XXI wieku uwagę mykologów zatrudnionych w Zakładzie przyciągnęły grzyby mikroskopijne, w tym endofityczne. W ramach badań Marty Wrzosek i Julii Pawłowskiej (z d. Budziszewskiej) Zielnik wzbogacił się o nowe okazy grzybów, w tym gatunki nowe dla nauki, przechowywane w probówkach lub szalkach.

Odrębne kolekcje obejmują Herbarium mycologicum (8 zeszytów, numery 1–800) oraz Fungi europaei, seria 2 (11 zeszytów, numery 1–1200, brak zeszytu 201–300) Ludwika Rabenhorsta; Fungi Varsovienses exsiccati Franciszka Błońskiego (4 fascykuły od 1884 r.); Funghi parassiti delle piante coltivate od utili Giovanniego Briosi i Fridiana Cavary (19 fascykułów, 1888–1926); Zbiór „pasorzytnych” grzybów polskich (zachowano dawną pisownię) z lat 1890–1891 (2 fascykuły Mariana Raciborskiego); Mycotheca polonica z lat 1909–1910 (3 części; łącznie 150 gatunków; drugi i trzeci zeszyt – po 2 egzemplarze; łącznie 150 gatunków opublikowanych w czasopiśmie „Kosmos” nr 34 i 35); zielniki grzybów pasożytniczych z Pomorza Johanna Winkelmanna (ok. 400 okazów; przekazane po II wojnie światowej z Muzeum Przyrodniczego Miasta Szczecina); Choroby roślin uprawnych W. Siemaszki i L. Kaznowskiego (1926–1929; 2 zeszyty, łącznie 45 okazów oraz zeszyty dubletowe); niewielki zbiór z Puław Józefa Trzebińskiego (1925) oraz kolekcję grzybów fitopatogenicznych Wielkopolski Andrzeja Michalskiego.

Zbiory nieopracowane są nieliczne – na opracowanie czeka część kolekcji grzybów pasożytniczych Andrzeja Michalskiego (z Wilna i Bydgoszczy) oraz niewielki zbiór grzybów pasożytniczych Lucjana Pietkiewicza z 1886 roku (z Ukrainy).

Porosty (grzyby zlichenizowane) stanowią oddzielną, choć niezbyt bogatą kolekcję szacowaną na około 3 tys. okazów. Niewiele obiektów pochodzi z XIX wieku; jednym z najstarszych okazów jest Ramalina farinacea z etykietą bez daty, sporządzoną przez Michała Szuberta. Inne XIX-wieczne okazy zbierane na terenie Królestwa Polskiego i Galicji są legitymowane przez Feliksa Berdaua, Juliana Steinhausa, Jana Sznabla, Franciszka Błońskiego oraz Bogumira Eichlera.

Zagraniczne przedwojenne zbiory porostów pochodzą głównie z Dorpatu i Czarnohory (m.in. dzięki Janowi Muszyńskiemu i Antoniemu Rehmanowi). W okresie międzywojennym zbiór powiększyła Janina Stankiewiczówna (materiały do rozprawy doktorskiej z Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej, 1925–1928) oraz Roman Kobendza, prowadzący badania w Puszczy Kampinoskiej. Do zbioru podstawowego wcielono także okazy z wydawnictwa Lichenotheca Polonica (m.in. fascykuł I z 1930 r. – 50 gatunków z Poznania opracowanych przez Feliksa Krawca, oraz fascykuł III z 1952 r. – 50 gatunków z Gór Stołowych opracowanych przez Zygmunta Tobolewskiego).

Po II wojnie światowej intensywne badania porostów prowadziła w Warszawie dr Janina Zielińska. Jej zbiór z Puszczy Kampinoskiej, Puszczy Boreckiej i Pojezierza Ełckiego należy do niezwykle cennych. Najnowszym nabytkiem są 304 okazy z Brudzeńskiego Parku Krajobrazowego, zdeponowane w Zielniku w 2012 roku przez Piotra Zaniewskiego.

Zbiory nieopracowane obejmują porosty naskalne dr Teresy Węgleńskiej zebranych na Antarktydzie oraz porosty zbierane przez Romana Kobendzę w Tatrach i Puszczy Białowieskiej.

Glony

Glony są w Zielniku UW reprezentowane nielicznie. Cały zbiór składa się ze zbioru podstawowego, liczącego około 4 tys. okazów, oraz kilku osobnych kolekcji. Zbiór podstawowy wywodzi się z różnych lat i obejmuje przede wszystkim glony z terytorium Polski, a także nieliczne okazy pochodzące z wymiany lub zakupione.

Najstarsza jest karta autorstwa Michała Szuberta z 1824 roku, przedstawiająca ramienicę Chara flexilis. Wśród starszych okazów znajdują się także glony przywiezione przez Józefa Rostafińskiego z podróży do Cherbourga i Antibes (Francja, 1874–1878), Franciszka Błońskiego z okolic Ciechocinka, Jana Muszyńskiego z okolic Dorpatu (obecnie Tartu), Józefa Łagowskiego z Syberii, Lucjana Pietkiewicza z okolic Kijowa oraz Bolesława Hryniewieckiego z Norwegii. Bardzo duży zbiór Zielnik zawdzięcza Marii Magdalenie Rogalskiej (uczennicy Hryniewieckiego), która badała glony Suwalszczyzny w latach 30. XX wieku; część jej materiałów spłonęła podczas powstania, a pozostałe zielniki uległy uszkodzeniom.

Najbogatszą część zbiorów glonów zielnikowych stanowią brunatnice, zwłaszcza z rzędów Fucales i Laminariales. Stosunkowo niewiele jest glonów mikroskopijnych, co wiąże się z koniecznością odmiennego przygotowania materiału (np. utrwalanie w żywicy syntetycznej, trwałe preparaty na szkiełkach, z dołączonymi rysunkami i opisami). O takie okazy – w tym typy nowo opisanych gatunków – Zielnik wzbogacił się dzięki działalności dr Hanny Szymańskiej (opracowującej Oedogoniales oraz Coleochaete Suwalszczyzny) oraz prof. Bożeny Zakryś (badającej eugleniny).

Odrębne kolekcje obejmują Die Algen Sachsens (Rabenhorst; Drezno 1848–1877; 252 zeszyty i łącznie 2586 arkuszy z lukami, m.in. brak nr 2241–2260, 2281–2310, 2521–2586); Die Characeen Europa’s (Braun, Rabenhorst, Stizenberger; 1857–1878, 5 zeszytów i 121 arkuszy); kolekcję sinic Józefa Rostafińskiego (najstarsze z lat 30. XIX w.); trzy teki polskich glonów (dwie opracowane przez Mariana Raciborskiego, trzecia przy udziale Jadwigi Wołoszyńskiej; 150 gatunków publikowanych w „Kosmosie” w latach 1910–1911); brunatnice i krasnorosty z Oceanu Atlantyckiego z wybrzeża Francji (1930; Hanna Wysocka, 140 arkuszy); kolekcję glonów z wyspy Helgoland (1902, 114 arkuszy); Charotheca Polonica: Zielnik Ramienic Polski (nr 1–20; Ramienice Wielkopolski; Izabella Dąmbska); Phykotheca marchica (Paul Hennings; 1893, fascykuł I z 50 okazami); Algae Boreali-Americanae (F. S. Collins, jeden zeszyt, przy czym inne okazy tego autora wcielono do zbioru podstawowego).

Śluzowce

Zbiór śluzowców liczy 250 okazów. Aż do II wojny światowej śluzowce były w Zielniku umieszczone wśród grzybów. Najstarsze materiały zielnikowe sygnowane są przez Jerzego Alexandrowicza i Leona Nowakowskiego i pochodzą z lat 70. XIX wieku. Najwięcej kopert zawierających organizmy z klasy Myxomycota dostarczył Słowak Andrej Kmet – są to śluzowce zebrane u podnóża Gór Kruszcowych (Rudawy) w Brandenburgii. Pozostałe okazy pochodzą m.in. ze zbiorów Franciszka Błońskiego z Puszczy Białowieskiej oraz z materiałów A. Skirgiełło i A. Borowskiej.

Pojedyncze okazy Thümena i Rabenhorsta są pozostałościami zniszczonych, bardziej zasobnych tek śluzowców. Ostatnie egzemplarze pozyskano w latach 70. XX wieku w drodze wymiany z Finlandią.

Kolekcja dydaktyczna to licząca około 500 sztuk i stale rosnąca biblioteka wyselekcjonowanych okazów przeznaczonych do wykorzystania podczas zajęć. Okazy dobierane są tak, aby w możliwie czytelny sposób ilustrowały omawiane zagadnienia, a następnie specjalnie zabezpieczane, by były mniej podatne na zniszczenia niż obiekty z kolekcji naukowej. Część materiałów uzupełniana jest szczegółowymi objaśnieniami widocznych cech morfologicznych oraz ich znaczenia w przystosowaniach do środowiska. Zbiory mają układ tematyczny (np. rośliny wodne, rośliny mięsożerne, rośliny pustynne).

Nowe okazy trafiają do kolekcji dydaktycznej dwiema drogami: część jest przygotowywana specjalnie w tym celu (tu szczególne zasługi ma dr hab. Halina Galera, która regularnie wzbogaca Zielnik bardzo dopracowanymi okazami), a część wybierana jest z kolekcji podstawowej, gdy ich wartość naukowa jest ograniczona z powodu braków w dokumentacji (np. braku daty lub dokładnej lokalizacji zbioru).

Kolekcja historyczna obejmuje obiekty, które nie są klasycznymi okazami zielnikowymi, a także wybrane klasyczne zbiory, które nie zostały wcielone do podstawowej kolekcji naukowej ze względu na ich szczególną wartość historyczną (np. związaną z osobą zbieracza, formą opracowania albo dziejami obiektu); część informacji o tych zbiorach jest sygnalizowana także przy opisie kolekcji naukowej, natomiast same obiekty kolekcji historycznej przechowywane są w specjalnie zabezpieczonym miejscu, uniemożliwiającym niepożądany dostęp.

Zbiory ogólnobotaniczne obejmują rośliny nasienne, ale także paprotniki, mszaki, grzyby i glony, które dawniej były traktowane zbiorczo jako „kryptogamy”.

Strona tytułowa jednego z tomów dzieła Boretiusa

Jeden z tomów herbarium vivum Boretiusa – fot. Jan Wajszczuk

I poł. XVIII w. – Herbarium vivum – Maciej Ernest Borecki (Boretius) we współpracy z Jerzym Andrzejem Helwingiem – jeden z najstarszych zachowanych w Polsce zielników z zasuszonymi roślinami; z pięciu tomów zachowały się cztery (I, II, IV, V), oprawne w pergamin i noszące ślady uszkodzeń, najpewniej po pożarze; większość spośród 944 roślin jest zachowana w dobrym stanie, a układ odpowiada przedlinneuszowskiemu systemowi klasyfikacji Tourneforta; na końcu tomu V znajduje się skorowidz nazw łacińskich, niemieckich (gotyk) i polskich; całość jest zdigitalizowana i udostępniana na prośbę skierowaną do kierownika Zielnika WA.
1806 – Teutsches Herbarium I centurie – Bertuch – zeszytowa seria zielnikowa (exsiccata) o charakterze ogólnym.
1815–1818 – Deutschlands Schwaemme in getrockneten Exemplaren – C.F. Holl, J.C. Schmidt; J.C. Schmidt, G. Kunze – seria „suchych egzemplarzy” grzybów przygotowanych do porównań i dokumentacji.
ok. 1820 – Chara + Algae – Alexander Braun albo Karl Julius Fritzsche – zbiór dotyczący ramienic i glonów, opracowany jako materiał porównawczy.
1832–1889 – kolekcja F. Błońskiego, z okazów własnych, Alexandrowicza i innych – Błoński – zespół materiałów kryptogamicznych gromadzonych przez wiele lat, obejmujący także okazy pozyskiwane drogą wymiany.
1853–1854 – Pflanzen aus Sud. Afrika – Breutel Johann – kolekcja roślin z Afryki Południowej.
1854–1857 – Cryptogamen-Herbarium (Laubmoose (mchy); Lebermoose (wątrobowce); Flechten (porosty); Algen; Pilze und Gefass-Cryptogamen (grzyby i paprotniki)) – Hermann Wagner – wieloczęściowa seria kryptogamów, łącząca kilka grup organizmów w jednym ujęciu wydawniczym.
1855–1858 – Gras Herbarium – Wagner Hermann – kolekcja tematyczna (trawy i ciborowate) w układzie zielnikowym.
1856 – Sammlung deutscher Laubmoose, Lebermoose und Flechten (Kolekcja niemieckich mchów, wątrobowców i porostów) – Dr. D. Dietrich – seria kryptogamów zachowana w postaci luźnych kart w obwolutach.
1867 – Plantes des Pyrenees – M. Fourcade – zbiór roślin z Pirenejów w formie zielnikowej.
1877–1886 – Collectio Muscorum – Józef Krupa – tomy/zeszyty z mszakami, tworzące spójną kolekcję porównawczą.
1883 – Botanisches Album aus dem Riesengebirge – W. Winkler – album/zbiór dokumentujący rośliny z rejonu Karkonoszy.
1886 – Fungi Varsovienses exsiccati – Fr. Błoński – seria okazów grzybów (exsiccata) z obszaru Warszawy i okolic.
1887 – Musci Polonici – Fr. Błoński – niewielka seria mszaków zebranych w Polsce.
ok. 1890 – Musci zebrane przez Walentego Łękawskiego i zdeterminowane – Walenty Łękawski – zbiór mszaków z opracowaniem/determinacją.
1893 – Phykoteca marchica – Paul Hennings – kolekcja glonów w formie wydawnictwa/zeszytu.
1898 – skrytoplciowe – Zdzisław Kłossowski – zbiór o charakterze dokumentacyjnym, odnoszący się do roślin „skrytopłciowych” w historycznym ujęciu.
XIX w. – H. Wagner’s Alpen-Pflanzen – Wagner Hermann – seria roślin alpejskich; Phanerogamen Herbarium – Wagner Hermann – zielnik roślin naczyniowych w formie serii; Flora indigena = Flora krajowa – prawdopodobnie Aleksander Matuszewski – zbiór odnoszący się do flory „krajowej”; Sammlung deutscher Laubmoose – autor nieustalony – zbiór mszaków; Flora des Riesengebirges – autor nieustalony – zbiór roślin z rejonu Karkonoszy; zbiór mchów w pudełku – autor nieustalony – luźne karty z mszakami (w tym torfowcami), opatrzone podstawowymi informacjami terenowymi.
1910 – Mycotheca Polonica – Marian Raciborski – zachowane części 2–3 (oraz dublety) z materiałami grzybów pasożytniczych.
1911–1930 – Bryotheca Polonica – A.J. Żmuda – zeszytowe wydawnictwo exsiccata mszaków.
1912 – Zielnik roślin Tatrzańskich – Plantae Tatrorum exiccatae – Konstanty Stecki – seria okazów roślin z Tatr w formie wydawnictwa exsiccata.
1943–1946 – Herbarium – Sten Hedlung – zbiór zielnikowy z połowy XX wieku.

Zbiory etnobotaniczne i użytkowe

1798–1898 – Zielnik Stoletni po św. Karolu Kłossowskim – Kłossowski Karol i Zdzisław – historyczna kolekcja zielnikowa o dużej wartości dokumentacyjnej.
1861 – Arznei und giftgewaechse – Wagner Hermann – zbiór roślin leczniczych i trujących (kolekcja tematyczna).
1882–1883 – Zioła lecznicze – Michał Fedorowski – dwa tomy poświęcone roślinom leczniczym i ich zastosowaniom.
1883 – Rośliny użyteczne – Michał Fedorowski – opracowanie dotyczące roślin użytkowych.
Przełom XIX/XX w. – Zielnik litewski – Michał Fedorowski – materiały związane z pracą terenową i regionem; Brulion Fedorowskiego – Michał Fedorowski – notatnik/materiały robocze; Ludowe nazwy roślin – Michał Fedorowski – 10 tomów dokumentujących nazewnictwo ludowe.
1888–1926 – I Funghi Parassiti (Grzyby pasożytnicze) – Giovanni Briosi, Fridiano Cavara (później także Gino Polacci) – wieloletnia seria wydawnicza poświęcona grzybom pasożytniczym roślin.
1890–1891 – Zbiór pasorzytnych grzybów polskich – Marian Raciborski – seria grzybów pasożytniczych (fitopatogenicznych) w formie wydawnictwa exsiccata (pisownia tytułu oryginalna).
1926–1929 – Choroby roślin uprawnych. Zielnik – W. Siemaszko, L. Kaznowski – zestaw fitopatologiczny dokumentujący choroby roślin uprawnych.

Akwarele, rysunki i ilustracje

XIX w. – Ikonoteka – kolekcja ok. 300 rycin (litografii i miedziorytów) wyjętych z XIX-wiecznych książek i czasopism botanicznych, prawdopodobnie zgromadzona przez prof. Hryniewieckiego; stan zachowania jest bardzo dobry, a większość obiektów oprawiona jest w passe-partout. Trzon zbioru tworzą barwne tablice z dzieła Pomologie française (A. Risso, P. Poiteau; 1846) – 131 rycin przedstawiających odmiany owoców wraz z detalami morfologicznymi. Duży udział mają także ryciny z Sertum botanicum. Collection choisie de plantes (62), Hortus Berolinensis sive icones et descriptiones (23), Flora Londinensis (18), Botanists Repository… (18) oraz Edwards’s Botanical Register (łącznie 14). Pozostała część ikonoteki ma charakter bardziej rozproszony: pojedyncze tablice z wielu różnych publikacji botanicznych (w tym m.in. materiały mykologiczne i rośliny ozdobne).
1884–1889 – Akwarele glonów z Kijowa – Ludwik Pietkiewicz – zestaw ilustracji dokumentujących glony.
1905–1908 – Akwarele grzybów – Jerzy Pietkiewicz (1893–1923) – ilustracje mykologiczne przechowywane jako obiekty historyczne.
1930 – Pocztówki – autor nieustalony – zestaw pocztówek z Monaco (materiały ikonograficzne związane ze zbiorami glonów); wydawca: Musée océanographique de Monaco.
lata 60. XX w. – Rysunki tuszem – Maria Strasburger – rysunki o charakterze dokumentacyjnym przedstawiające Rubus i Rosa z okolic Buska-Zdroju.